بازداشت: شما و خانواده
حق‌هاتون، کارهایی که نباید بکنید و کاری که خانواده باید زود بکنه.
مهم‌ترین سه کار
- یه شمارهٔ مطمئن رو از حفظ بلد باشید.
- هیچ برگهٔ سفید یا متنی که خودتون ننوشتید رو امضا نکنید.
- خانواده: تاریخ، ساعت، جا و شاهدها رو همون موقع بنویسید.
۱از قبل آماده باشید
- یه شماره رو از حفظ بلد باشید گوشی رو اول از همه می‌گیرن. شمارهٔ یه آدم مطمئن رو حفظ کنید تا اگه اجازهٔ تماس دادن، بتونید خبر بدید.
- با خانواده یه برنامه بذارید از قبل بگید اگه خبری ازتون نشد چی کار کنن: کجا برن، به کدوم وکیل یا آدم مطمئن زنگ بزنن و چی بگن.
- فهرست اسم با خودتون نبرید دفترچه، کاغذ یا گوشی پر از اسم و شماره، آدم‌های دیگه رو هم گرفتار می‌کنه. هر چی همراه دارید ممکنه گشته بشه.
- اسم داروها دست خانواده باشه اگه بیماری دارید، خانواده اسم داروها و نسخه رو داشته باشه تا بتونه پیگیری کنه دارو بهتون برسه.
۲حق‌هایی که قانون خودشون می‌گه
- باید اتهام رو بهتون بگن طبق اصل ۳۲ قانون اساسی، اتهام و دلیلش باید فوری و کتبی به شما گفته بشه و پرونده حداکثر ظرف ۲۴ ساعت به مقام قضایی برسه.
- حق دارید ساکت بمونید ماده ۱۹۷ قانون آیین دادرسی کیفری می‌گه متهم می‌تونه سکوت کنه و ندادن جواب یا امضا نکردن تو صورتجلسه نوشته می‌شه. تا جایی که امنه، ازش استفاده کنید.
- حق وکیل دارید، ولی محدود اصل ۳۵ حق وکیل رو داده و ماده ۴۸ آیین دادرسی کیفری می‌گه از اول بازداشت می‌شه وکیل خواست. ولی طبق تبصرهٔ همین ماده، تو پرونده‌های امنیتی وقت تحقیقات، وکیل باید از فهرست تأییدشدهٔ رئیس قوه قضاییه باشه.
- اعتراف زیر فشار ارزش قانونی نداره اصل ۳۸ شکنجه برای گرفتن اعتراف رو ممنوع کرده و می‌گه اعتراف اجباری بی‌اعتباره. در عمل، دادگاه‌ها بارها بر اساس همین اعترافات حکم دادن.
- حق خبر دادن به خانواده و پزشک طبق ماده ۵۰ آیین دادرسی کیفری می‌تونید به خانواده خبر بدید، هرچند مأمورها گاهی با اجازهٔ مقام قضایی جلوش رو می‌گیرن. طبق ماده ۵۱، شما یا خانواده‌تون می‌تونید معاینهٔ پزشک بخواید.
- در عمل این حق‌ها خیلی وقتا رعایت نمی‌شه عفو بین‌الملل گزارش داده بازداشتی‌های آبان ۹۸ هفته‌ها تو جای نامعلوم نگه داشته شدن و وقت بازجویی وکیل نداشتن. بدونید چی در انتظارتونه.
۳وقت بازداشت و بازجویی
- آروم بمونید و درگیر نشید مقاومت بدنی ممکنه بهانهٔ کتک زدن و اتهام سنگین‌تر بشه. آروم و کوتاه بپرسید کی هستن و به چه دلیل بازداشت‌تون می‌کنن.
- هیچ برگهٔ سفیدی رو امضا نکنید برگهٔ سفید، یا متنی که نخوندید یا خودتون ننوشتید رو امضا نکنید. امضای شما بعداً می‌تونه پای هر متنی بره.
- وعده‌های بازجو رو باور نکنید «اینو بگی می‌ری خونه» یا «دوستت همه چی رو گفته» از ترفندهای رایج بازجوییه. حرف‌شون رو مبنای تصمیم‌تون نکنید.
- تهدید خانواده یه روش شناخته‌شده‌ست عفو بین‌الملل گزارش داده بازجوها بازداشتی‌ها رو به آسیب زدن به پدر و مادر یا همسرشون تهدید کردن. این روشی برای فشاره.
- اعتراف تلویزیونی یه روش قدیمیه طبق گزارش FIDH و عدالت برای ایران، صدا و سیما تو ده سال تا ۱۳۹۸ اعتراف اجباری دست‌کم ۳۵۵ نفر رو پخش کرده. خیلی‌هاشون گفتن زیر شکنجه بوده.
- دربارهٔ رمز گوشی از قبل تصمیم بگیرید ممکنه رمز گوشی رو با تهدید بخوان و ندادنش فشار بیشتری بیاره. بهترین راه اینه که از قبل تو گوشی چیزی نباشه که کسی رو گرفتار کنه.
هیچ‌وقت چیزی رو که مطمئن نیستید، حتی برای تموم شدن بازجویی، تأیید نکنید.
۴اگه یکی از خانواده بازداشت شد
- همه چیز رو همون موقع بنویسید تاریخ، ساعت، جا، تعداد و ظاهر مأمورها، ماشین‌شون و اسم شاهدها رو بنویسید. این یادداشت بعداً برای وکیل و پیگیری خیلی مهمه.
- از دادسرا بپرسید و ثبت کنید به دادسرا برید و بپرسید کجاست و اتهامش چیه. طبق ماده ۵۱ می‌تونید براش معاینهٔ پزشک بخواید. هر بار تاریخ، اسم کارمند و جوابی که دادن رو بنویسید.
- زود یه وکیل پیدا کنید تو پرونده‌های امنیتی وقت تحقیقات، وکیل باید از فهرست تأییدشدهٔ قوه قضاییه باشه. از وکیل‌های باتجربه بپرسید کی تو اون فهرسته.
- پول آزادی فقط از راه رسمی وثیقه و کفالت رو فقط قاضی تعیین می‌کنه و از راه رسمی دادگاه سپرده می‌شه. به واسطه‌ای که برای آزادی پول نقد می‌خواد اعتماد نکنید.
- مراقب خودتون هم باشید عفو بین‌الملل گزارش داده خانواده‌هایی که دنبال عزیزشون می‌گشتن، تهدید به بازداشت شدن. آروم و مستند پیگیری کنید و تنها نرید.
۵خبر دادن به سازمان‌های حقوق بشری
- سازمان‌هایی که پرونده‌ها رو ثبت می‌کنن هرانا، هه‌نگاو، سازمان حقوق بشر ایران (IHRNGO)، شبکهٔ حقوق بشر کردستان و عفو بین‌الملل بازداشت‌ها رو ثبت و پیگیری می‌کنن.
- از راه امن تماس بگیرید با Signal یا ایمیل رمزگذاری‌شده، نه تلفن معمولی یا پیام‌رسان داخلی. راه تماس رو فقط از سایت رسمی خود سازمان پیدا کنید.
- با خانواده با هم تصمیم بگیرید خبررسانی گاهی کمک می‌کنه و گاهی فشار رو بیشتر می‌کنه. با خانواده و اگه می‌شه خود بازداشتی، با هم تصمیم بگیرید.
- فقط چیزی که مطمئنید رو بگید تاریخ، جا، اتهام و منبع هر خبر رو بگید و حدس رو حدس بنویسید. اطلاعات غلط به اعتبار پرونده آسیب می‌زنه.
درست یا غلط؟
هر کدوم از این باورها رو که می‌شنوید، به نظرتون درسته یا غلط؟
«اگه چیزی که می‌خوان رو بگم، آزادم می‌کنن.»
این وعده‌ها اغلب دروغه. اعترافی که امروز می‌دید، فردا مدرک دادگاه یا برنامهٔ تلویزیونی می‌شه.
«هر وکیلی رو بخوام می‌تونم بگیرم.»
تو پرونده‌های امنیتی، وقت تحقیقات وکیل باید از فهرست تأییدشدهٔ قوه قضاییه باشه. این محدودیت قانوناً برای مرحلهٔ تحقیقاته.
«یه آشنا با پول نقد می‌تونه آزادش کنه.»
وثیقه رو فقط دادگاه از راه رسمی می‌گیره. به واسطه‌ای که پول نقد می‌خواد اعتماد نکنید.
«ساکت موندن یعنی قبول کردن اتهام.»
طبق ماده ۱۹۷ آیین دادرسی کیفری متهم حق سکوت داره. سکوت اعتراف نیست.
فهرست آماده‌شدن
هر کدوم رو که انجام دادید تیک بزنید.
سه تمرین
یه موقعیت واقعی، سه تا راه. کدوم رو انتخاب می‌کنید؟
۱بازجو می‌گه: «دوستت همه چی رو گفته. این برگه رو امضا کن تا امشب بری خونه.» نصف برگه خالیه. چی کار می‌کنید؟
«دوستت گفته» و «می‌ری خونه» از ترفندهای رایج بازجوییه. برگهٔ نیمه‌خالی رو می‌شه بعداً با هر متنی پر کرد و امضاتون ممکنه اعتراف حساب بشه.
۲برادرتون دیشب برنگشته. یکی زنگ می‌زنه و می‌گه آشنا داره و با پول نقد زودتر آزادش می‌کنه. چی کار می‌کنید؟
وثیقه فقط از راه رسمی دادگاه سپرده می‌شه. «اثبات» هم می‌تونه ساختگی باشه، با یه اسم و یه خبر کلی. پول از دست می‌ره و برادرتون آزاد نمی‌شه.
۳یه خانواده می‌خواد اسم و عکس پسرشون که تازه بازداشت شده فوراً تو شبکه‌ها پخش بشه. پدرش موافق نیست. چی کار می‌کنید؟
خبررسانی گاهی کمک می‌کنه و گاهی فشار رو بیشتر می‌کنه. تصمیمش با خانواده‌ست، نه با کس دیگه. سازمان‌های حقوق بشری بلدن پرونده رو با دقت ثبت و پیگیری کنن.
منبع‌ها
این لینک‌ها به سایت‌های دیگه می‌رن. تا روشون نزنید، هیچی ازشون باز نمی‌شه.
- Constitution of the Islamic Republic (Articles 32, 35, 38), Constitute Project
- Center for Human Rights in Iran, Judiciary's mandatory list of approved counsel (Note to Article 48)
- قانون آیین دادرسی کیفری، ماده ۱۹۷ (عدالتسرا)
- Amnesty International, Trampling Humanity: detainees after the November 2019 protests (Sept 2020)
- FIDH and Justice for Iran, report on forced confessions on state TV (2020)
- قانون آیین دادرسی کیفری، ماده ۵۰ و ۵۱ (عدالتسرا)
- قانون آیین دادرسی کیفری، ماده ۴۸ و تبصره (عدالتسرا)
- قانون آیین دادرسی کیفری، ماده ۵۱ (عدالتسرا)
این راهنماها چی رو باید اضافه یا درست کنن؟
همین‌جا بگید تا بقیه هم جواب‌تون رو بدن؛ فارسی یا انگلیسی.
گفت‌وگو
آماده باشیم: راهنمای ایمنی
قدمی که جا افتاده، قدمی که اشتباهه، یا سؤالی دربارهٔ یه راهنما. برای خوندن هیچ‌وقت حساب لازم نیست. هیچ‌وقت چیزی ننویسید که نشون بده کی هستید یا کجا هستید. اینا حرف خود خواننده‌هاست، نه حرف من.
اطلاعات خصوصی هیچ‌کس رو ننویسید. قوانین گفت‌وگو و اطلاعاتی که از شما نگه می‌دارم